Τα βασικά παρελκόμενα ηλιακού θερμοσίφωνα περιλαμβάνουν: βάνα ασφαλείας (στην είσοδο κρύου νερού), βάνες διακοπής (είσοδος/έξοδος), αισθητήρια θερμοκρασίας (αν υπάρχει ηλεκτρική αντίσταση), ηλεκτροβάνα (για αυτόματο γέμισμα), και θερμοστάτη με χρονοδιακόπτη (για την αντίσταση). Η σύνδεση απαιτεί σωστή σειρά τοποθέτησης, τεφλόν για στεγανότητα, ηλεκτρική σύνδεση με αποκλειστική γραμμή, και δοκιμές λειτουργίας. Για πολύπλοκα συστήματα ή ηλιακούς με boiler, συνιστάται επαγγελματίας.
Ο ηλιακός θερμοσίφωνας είναι μια οικολογική και οικονομική λύση για την παραγωγή ζεστού νερού, αξιοποιώντας την ηλιακή ενέργεια. Για να λειτουργήσει σωστά και αποδοτικά, απαιτεί μια σειρά παρελκόμενων που διασφαλίζουν την ασφάλεια, την αυτοματοποίηση και τη μέγιστη απόδοση του συστήματος.
Τα παρελκόμενα είναι εξαρτήματα που συνδέονται στον ηλιακό θερμοσίφωνα για να βελτιώσουν τη λειτουργία, την ασφάλεια και την άνεση χρήσης. Ορισμένα είναι απαραίτητα (όπως η βάνα ασφαλείας), ενώ άλλα είναι προαιρετικά αλλά πολύ χρήσιμα (όπως ο θερμοστάτης και η ηλεκτροβάνα).
Ρόλος: Προστατεύει το σύστημα από υπερπίεση. Όταν η πίεση ξεπεράσει το ασφαλές όριο (συνήθως 6-7 bar), η βάνα ανοίγει και αφήνει νερό να βγει, αποφεύγοντας ζημιά στον θερμοσίφωνα.
Τοποθέτηση: Πάντα στην είσοδο του κρύου νερού, μετά τη βάνα διακοπής. Η βάνα πρέπει να είναι προσανατολισμένη προς τα πάνω και να έχει σωλήνα εκτόνωσης που οδηγεί σε αποχέτευση ή εξωτερικό χώρο.
Σημαντικό: Η βάνα ασφαλείας είναι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ. Χωρίς αυτήν, ο ηλιακός μπορεί να καταστραφεί από υπερπίεση, ειδικά το καλοκαίρι όταν η θερμοκρασία ξεπερνά τους 80-90°C.
Ρόλος: Επιτρέπουν τη διακοπή της παροχής νερού για συντήρηση ή επισκευές χωρίς να κλείνετε τη γενική παροχή του σπιτιού.
Τοποθέτηση: Μία στην είσοδο κρύου νερού (πριν τη βάνα ασφαλείας) και μία στην έξοδο ζεστού νερού. Συνιστώνται χάλκινες ή ορειχάλκινες βάνες για ανθεκτικότητα.
Ρόλος: Μετρούν τη θερμοκρασία του νερού στο δοχείο και στέλνουν σήμα στον θερμοστάτη για να ενεργοποιήσει ή απενεργοποιήσει την ηλεκτρική αντίσταση.
Τοποθέτηση: Το κύριο αισθητήριο τοποθετείται σε ειδική υποδοχή (θερμοθήκη) στο κάτω μέρος του δοχείου. Ορισμένα συστήματα έχουν και δεύτερο αισθητήριο στο πάνω μέρος για πιο ακριβή έλεγχο.
Σημαντικό: Χρειάζονται μόνο αν ο ηλιακός διαθέτει ηλεκτρική αντίσταση για τις νεφελώδεις ημέρες.
Ρόλος: Ελέγχει την ηλεκτρική αντίσταση, ενεργοποιώντας την όταν η θερμοκρασία πέσει κάτω από το επιθυμητό όριο και μόνο τις ώρες που έχετε προγραμματίσει (συνήθως νύχτα με νυχτερινό τιμολόγιο).
Τοποθέτηση: Συνήθως τοποθετείται σε εσωτερικό χώρο (π.χ. μπάνιο, διάδρομος) για εύκολη πρόσβαση. Συνδέεται με καλώδιο στο αισθητήριο και στην αντίσταση.
Ρόλος: Σε κλειστά συστήματα (forced circulation), η ηλεκτροβάνα ελέγχει την παροχή νερού αυτόματα. Ανοίγει όταν η πίεση πέσει και κλείνει όταν το σύστημα γεμίσει.
Τοποθέτηση: Στην είσοδο του κρύου νερού, μετά τη βάνα διακοπής αλλά πριν τη βάνα ασφαλείας.
Σημαντικό: Δεν χρειάζεται σε απλούς ηλιακούς θερμοσίφωνες με φυσική κυκλοφορία (thermosiphon), μόνο σε συστήματα με αντλία κυκλοφορίας.
Ρόλος: Απορροφά την αύξηση όγκου του νερού όταν θερμαίνεται, μειώνοντας την πίεση στο σύστημα.
Τοποθέτηση: Στην παροχή κρύου νερού, κοντά στον θερμοσίφωνα. Χρειάζεται κυρίως σε κλειστά συστήματα ή όταν η πίεση δικτύου είναι υψηλή.
Ρόλος: Εμποδίζει το ζεστό νερό να επιστρέφει στην παροχή κρύου νερού.
Τοποθέτηση: Στην είσοδο κρύου νερού, μετά τη βάνα ασφαλείας. Προσέξτε τη φορά της ροής (υπάρχει βέλος στο σώμα της βάνας).
ΠΡΟΣΟΧΗ: Πριν ξεκινήσετε οποιαδήποτε εργασία, κλείστε την παροχή νερού και το ρεύμα. Αν ο ηλιακός είναι ήδη εγκατεστημένος και έχει ζεστό νερό, περιμένετε μερικές ώρες να κρυώσει για να αποφύγετε εγκαύματα.
Η βάνα ασφαλείας είναι το πρώτο και σημαντικότερο παρελκόμενο που θα τοποθετήσετε.
Σημαντικό: Ο σωλήνας εκτόνωσης πρέπει να έχει κλίση προς τα κάτω χωρίς στροφές που θα κρατούν νερό. Το άκρο του πρέπει να είναι ορατό για να ελέγχετε αν στάζει (φυσιολογική λειτουργία το καλοκαίρι).
Αν ο ηλιακός σας διαθέτει ηλεκτρική αντίσταση:
Προσοχή: Το αισθητήριο είναι ευαίσθητο. Μην το λυγίσετε υπερβολικά και μην το τραβήξετε από το καλώδιο.
ΠΡΟΣΟΧΗ: Η ηλεκτρική σύνδεση πρέπει να γίνει με αποκλειστική γραμμή από τον πίνακα. Αν δεν έχετε εμπειρία, καλέστε ηλεκτρολόγο.
Σημαντικό: Βεβαιωθείτε ότι υπάρχει διακόπτης διαφυγής (ραντάρ) 30mA στον πίνακα για προστασία από ηλεκτροπληξία.
Αν εγκαθιστάτε ηλεκτροβάνα για αυτόματο γέμισμα:
Η βέλτιστη ρύθμιση του θερμοστάτη για ηλιακό θερμοσίφωνα είναι:
Μην ρυθμίσετε τον θερμοστάτη πάνω από 60°C γιατί σπαταλάτε ενέργεια και αυξάνετε τις επικαθίσεις αλάτων.
Για μέγιστη οικονομία, προγραμματίστε την αντίσταση να λειτουργεί:
Κάθε 2-3 μήνες, ελέγξτε τη βάνα ασφαλείας:
Αν η βάνα έχει κολλήσει και δεν ρέει νερό, χρειάζεται αντικατάσταση.
Κάθε χρόνο (ιδανικά την άνοιξη), ελέγξτε:
Κάθε 2-3 χρόνια, αφαιρέστε το αισθητήριο και καθαρίστε το από άλατα. Απλώστε νέα θερμοαγώγιμη πάστα πριν το ξανατοποθετήσετε.
Η βάνα ασφαλείας πρέπει να αντικαθίσταται κάθε 3-5 χρόνια, ακόμα και αν φαίνεται να λειτουργεί. Με τα χρόνια χάνει την ακρίβειά της και μπορεί να μην προστατεύει σωστά το σύστημα.
Ενώ η σύνδεση βασικών παρελκόμενων είναι εφικτή για κάποιον με βασικές γνώσεις, υπάρχουν περιπτώσεις που απαιτείται επαγγελματίας:
Ναι, η βάνα ασφαλείας είναι απολύτως υποχρεωτική και η πιο σημαντική ασφάλεια του συστήματος. Χωρίς αυτήν, το νερό που θερμαίνεται υπερβολικά (ειδικά το καλοκαίρι μπορεί να φτάσει 90-100°C) δημιουργεί υπερπίεση που μπορεί να προκαλέσει ρήξη του δοχείου, των σωλήνων, ή ακόμα και έκρηξη. Η βάνα πρέπει να είναι ρυθμισμένη στα 6-7 bar και να αντικαθίσταται κάθε 3-5 χρόνια.
Η βέλτιστη ρύθμιση εξαρτάται από την εποχή: 45-50°C το καλοκαίρι, 50-55°C την άνοιξη/φθινόπωρο, και 55-60°C το χειμώνα. Ποτέ μην ρυθμίσετε πάνω από 60°C γιατί σπαταλάτε ενέργεια και επιταχύνετε τη δημιουργία αλάτων. Ο ηλιακός μόνος του μπορεί να φτάσει 80-90°C το καλοκαίρι, αλλά η αντίσταση δεν πρέπει να λειτουργεί πάνω από 60°C.
Είναι φυσιολογικό η βάνα να στάζει ελαφρά, ειδικά το καλοκαίρι όταν το νερό θερμαίνεται πολύ και διαστέλλεται. Αυτό δείχνει ότι η βάνα λειτουργεί σωστά και απελευθερώνει την πίεση. Αν στάζει πολύ (περισσότερο από 1-2 λίτρα τη μέρα), ελέγξτε αν η πίεση του δικτύου είναι πολύ υψηλή (πάνω από 4 bar) και εγκαταστήστε ρυθμιστή πίεσης.
Ναι, ο ηλιακός θερμοσίφωνας μπορεί να λειτουργήσει χωρίς ηλεκτρική αντίσταση, αξιοποιώντας μόνο την ηλιακή ενέργεια. Σε αυτή την περίπτωση δεν χρειάζεστε αισθητήριο, θερμοστάτη και ηλεκτρική σύνδεση - μόνο τα υδραυλικά παρελκόμενα (βάνες, βάνα ασφαλείας). Ωστόσο, τις νεφελώδεις και κρύες ημέρες δεν θα έχετε ζεστό νερό. Η αντίσταση συνιστάται για πλήρη αυτονομία.
Η βάνα ασφαλείας πρέπει να αντικαθίσταται κάθε 3-5 χρόνια, ακόμα και αν φαίνεται να λειτουργεί. Με τον χρόνο, τα εσωτερικά εξαρτήματα της βάνας (ελατήριο, στεγανοποίηση) φθείρονται και η βάνα χάνει την ακρίβειά της. Μια βάνα που δεν λειτουργεί σωστά μπορεί να μην ανοίξει όταν χρειαστεί, θέτοντας σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα. Η αντικατάσταση είναι φθηνή (10-20€) και γίνεται εύκολα.
Ο απλός ηλιακός θερμοσίφωνας (thermosiphon) δεν χρειάζεται δοχείο διαστολής γιατί είναι ανοικτό σύστημα - η βάνα ασφαλείας αναλαμβάνει αυτό το ρόλο. Δοχείο διαστολής χρειάζεται μόνο σε κλειστά συστήματα με αντλία κυκλοφορίας (forced circulation) ή όταν η πίεση του δικτύου είναι πολύ υψηλή (πάνω από 5 bar). Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα δοχείο 8-12 λίτρων είναι επαρκές για ηλιακό μέχρι 200 λίτρα.
Για να ελέγξετε το αισθητήριο: 1) Ανοίξτε ζεστό νερό για 2-3 λεπτά και δείτε αν η ένδειξη στον θερμοστάτη πέφτει. 2) Περιμένετε μερικές ώρες με κλειστές βρύσες - η ένδειξη πρέπει να ανέβει καθώς το νερό θερμαίνεται. 3) Συγκρίνετε την ένδειξη με θερμόμετρο στη βρύση - η διαφορά δεν πρέπει να ξεπερνά τους 5°C. Αν η ένδειξη δεν αλλάζει καθόλου ή υπάρχει μεγάλη απόκλιση, το αισθητήριο χρειάζεται καθαρισμό ή αντικατάσταση.