Βήμα-βήμα τοποθέτηση πίνακα αυτονομίας θέρμανσης σε πολυκατοικία

Τι είναι η αυτονομία θέρμανσης και γιατί τη χρειάζεστε

Η αυτονομία θέρμανσης είναι η δυνατότητα κάθε διαμερίσματος σε πολυκατοικία με κεντρική θέρμανση να ελέγχει ανεξάρτητα πότε και πόσο θα ζεσταίνεται. Αντί ο λέβητας να λειτουργεί σε καθορισμένες ώρες για ολόκληρη την πολυκατοικία, κάθε ένοικος ρυθμίζει τον δικό του θερμοστάτη.

Τα πλεονεκτήματα της αυτονομίας περιλαμβάνουν:

• Εξοικονόμηση ενέργειας 20-40%: Κάθε διαμέρισμα θερμαίνεται μόνο όταν χρειάζεται
• Δίκαιη κατανομή κόστους: Πληρώνει κανείς μόνο για αυτό που καταναλώνει
• Ευελιξία ωραρίου: Κάθε ένοικος ρυθμίζει τη θέρμανση σύμφωνα με το πρόγραμμά του
• Τέλος στις διαφωνίες: Δεν χρειάζεται πια η σύμφωνη γνώμη όλων για τις ώρες θέρμανσης
• Νομική υποχρέωση: Ο Ν.4122/2013 υποχρεώνει πλέον τη δυνατότητα αυτονόμησης

Πώς λειτουργεί το σύστημα αυτονομίας

Ένα τυπικό σύστημα αυτονομίας αποτελείται από τα εξής στοιχεία:

1. Θερμοστάτης χώρου (ανά διαμέρισμα)

Τοποθετείται μέσα στο διαμέρισμα και μετράει τη θερμοκρασία. Όταν η θερμοκρασία πέσει κάτω από το όριο που έχει ρυθμίσει ο ένοικος, στέλνει σήμα για να ξεκινήσει η θέρμανση.

2. Ηλεκτροθερμικός κινητήρας (actuator)

Τοποθετείται στον σωλήνα προσαγωγής (ή σε βαλβίδα ζώνης) κάθε διαμερίσματος, συνήθως στο λεβητοστάσιο ή στον κεντρικό συλλέκτη. Ανοίγει ή κλείνει τη ροή ζεστού νερού προς το διαμέρισμα, ανάλογα με το σήμα του θερμοστάτη.

3. Πίνακας αυτονομίας

Βρίσκεται στο λεβητοστάσιο και συνδέει τους θερμοστάτες με τους ηλεκτροθερμικούς κινητήρες. Ελέγχει επίσης τον λέβητα: τον ενεργοποιεί όταν τουλάχιστον ένα διαμέρισμα ζητάει θέρμανση και τον απενεργοποιεί όταν κανένα δεν χρειάζεται.

4. Κυκλοφορητής (αντλία)

Κυκλοφορεί το ζεστό νερό στο δίκτυο θέρμανσης. Σε σύγχρονα συστήματα, ο κυκλοφορητής λειτουργεί με μεταβλητή ταχύτητα, μειώνοντας την κατανάλωση ρεύματος όταν λίγα διαμερίσματα ζητούν θέρμανση.

Τι θα χρειαστείτε

Υλικά ανά διαμέρισμα

• 1x ασύρματος θερμοστάτης χώρου (ή ενσύρματος)
• 1x ηλεκτροθερμικός κινητήρας (230V ή 24V)
• Καλώδιο σύνδεσης θερμοστάτη-πίνακα (για ενσύρματο σύστημα)

Κεντρικά υλικά

• 1x πίνακας αυτονομίας (ανάλογα με τον αριθμό ζωνών)
• 1x βαλβίδα by-pass (για την προστασία του λέβητα)
• Ρελέ ενεργοποίησης λέβητα
• Κυκλοφορητής θέρμανσης (αν δεν υπάρχει ήδη κατάλληλος)
• Σωληνώσεις και εξαρτήματα σύνδεσης

Εργαλεία

• Κατσαβίδια (ίσιο και σταυρωτό)
• Πολύμετρο
• Κλειδιά υδραυλικού
• Δράπανο
• Πένσα αφαίρεσης μόνωσης
• Κόφτης σωλήνων

Βήμα 1: Αποτύπωση της εγκατάστασης

Πριν ξεκινήσετε, πρέπει να κατανοήσετε πλήρως την υπάρχουσα εγκατάσταση:

1. Εντοπίστε τους σωλήνες προσαγωγής κάθε διαμερίσματος στο λεβητοστάσιο
2. Σημειώστε τη διαμέτρηση κάθε σωλήνα
3. Ελέγξτε αν υπάρχει συλλέκτης (collector) ή αν οι σωλήνες ξεκινούν απευθείας από τον κεντρικό αγωγό
4. Καταγράψτε τον αριθμό διαμερισμάτων και ορόφων
5. Ελέγξτε τον τύπο σωλήνωσης: Σε μονοσωλήνιο σύστημα η αυτονομία είναι πιο πολύπλοκη απ' ότι σε δισωλήνιο

Σημαντικό: Τα μονοσωλήνια συστήματα (ένας σωλήνας ανά στήλη που περνά από όλα τα διαμερίσματα) δεν επιτρέπουν εύκολη αυτονομία με απλούς ηλεκτροθερμικούς κινητήρες. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζονται θερμοστατικές βαλβίδες σε κάθε σώμα ή πιο σύνθετες λύσεις.

Βήμα 2: Τοποθέτηση ηλεκτροθερμικών κινητήρων

Οι ηλεκτροθερμικοί κινητήρες (actuators) τοποθετούνται στις βαλβίδες ζώνης ή απευθείας σε σφαιρικές βαλβίδες με κατάλληλο αντάπτορα:

1. Κλείστε τον κεντρικό σωλήνα προσαγωγής για να μην υπάρχει ροή νερού
2. Τοποθετήστε βαλβίδα ζώνης (zone valve) σε κάθε σωλήνα διαμερίσματος αν δεν υπάρχει ήδη
3. Βιδώστε τον ηλεκτροθερμικό κινητήρα πάνω στη βαλβίδα - η σύνδεση γίνεται μέσω σπειρώματος M30x1,5 (τυπικό)
4. Περάστε τα καλώδια του κινητήρα προς τον πίνακα αυτονομίας

Τύποι ηλεκτροθερμικών κινητήρων

• Normally Closed (NC): Χωρίς ρεύμα, η βαλβίδα είναι κλειστή. Ανοίγει μόνο όταν ο θερμοστάτης ζητά θέρμανση. Αυτός ο τύπος είναι ο πιο διαδεδομένος για αυτονομία, γιατί εξοικονομεί ενέργεια.
• Normally Open (NO): Χωρίς ρεύμα, η βαλβίδα είναι ανοιχτή. Χρησιμεύει σε ειδικές εφαρμογές (π.χ. αντιπαγωτική προστασία).
• 230V ή 24V: Η τάση λειτουργίας εξαρτάται από τον πίνακα. Οι κινητήρες 230V είναι πιο διαδεδομένοι σε οικιακές εφαρμογές.

Βήμα 3: Εγκατάσταση πίνακα αυτονομίας

Ο πίνακας αυτονομίας τοποθετείται στο λεβητοστάσιο, σε σημείο εύκολα προσβάσιμο:

1. Στερεώστε τον πίνακα στον τοίχο σε ύψος εργασίας (1,20-1,50m)
2. Συνδέστε τους ηλεκτροθερμικούς κινητήρες στις αντίστοιχες εξόδους του πίνακα
3. Συνδέστε τα καλώδια των θερμοστατών (ή τους δέκτες ασύρματων θερμοστατών) στις εισόδους
4. Συνδέστε την έξοδο λέβητα: Ο πίνακας πρέπει να μπορεί να ενεργοποιεί τον λέβητα όταν τουλάχιστον ένα διαμέρισμα ζητά θέρμανση
5. Συνδέστε τον κυκλοφορητή: Επίσης ελεγχόμενος από τον πίνακα
6. Τροφοδοτήστε τον πίνακα με ρεύμα 230V μέσω ασφαλειοδιακόπτη

Σύνδεση με τον λέβητα

Η σύνδεση γίνεται μέσω ρελέ που ελέγχεται από τον πίνακα αυτονομίας. Όταν τουλάχιστον ένας θερμοστάτης ζητά θέρμανση:

• Ο πίνακας κλείνει τις επαφές του ρελέ
• Ο λέβητας λαμβάνει σήμα εκκίνησης (μέσω των επαφών ΤΑ)
• Ο κυκλοφορητής ενεργοποιείται
• Οι αντίστοιχοι ηλεκτροθερμικοί κινητήρες ανοίγουν

Βήμα 4: Τοποθέτηση θερμοστατών στα διαμερίσματα

Κάθε διαμέρισμα χρειάζεται τον δικό του θερμοστάτη:

Ενσύρματος θερμοστάτης

Απαιτεί πέρασμα καλωδίου από το διαμέρισμα μέχρι τον πίνακα στο λεβητοστάσιο. Πλεονέκτημα: Αξιόπιστη σύνδεση χωρίς μπαταρίες. Μειονέκτημα: Απαιτεί κανάλια ή σκάψιμο.

Ασύρματος θερμοστάτης

Ο πομπός τοποθετείται στο διαμέρισμα και ο δέκτης στον πίνακα αυτονομίας ή δίπλα του. Πλεονέκτημα: Καμία καλωδίωση. Μειονέκτημα: Απαιτεί μπαταρίες, πιθανά προβλήματα σήματος σε μεγάλες πολυκατοικίες.

Τοποθέτηση θερμοστάτη: Ακολουθήστε τους ίδιους κανόνες με κάθε θερμοστάτη χώρου - εσωτερικός τοίχος, ύψος 1,20-1,50m, μακριά από παράθυρα, πόρτες και πηγές θερμότητας.

Βήμα 5: Εγκατάσταση βαλβίδας by-pass

Η βαλβίδα by-pass είναι κρίσιμη για την ασφαλή λειτουργία του συστήματος. Τοποθετείται μεταξύ του σωλήνα προσαγωγής και επιστροφής, πριν τους ηλεκτροθερμικούς κινητήρες.

Γιατί χρειάζεται:

• Αν όλα τα διαμερίσματα εκτός από ένα κλείσουν, ο λέβητας εξακολουθεί να παράγει ζεστό νερό αλλά η αντίσταση στο δίκτυο αυξάνεται υπερβολικά
• Η βαλβίδα by-pass εξισορροπεί την πίεση, προστατεύοντας τον κυκλοφορητή και τον λέβητα
• Ρυθμίζεται ανάλογα με τη διαφορά πίεσης (συνήθως 200-400 mbar)

Βήμα 6: Ρύθμιση και δοκιμή

1. Εκκινήστε τον λέβητα και αφήστε το νερό να φτάσει τη θερμοκρασία λειτουργίας
2. Ελέγξτε κάθε ζώνη ξεχωριστά: Ρυθμίστε τον θερμοστάτη ψηλά σε ένα διαμέρισμα και βεβαιωθείτε ότι ο ηλεκτροθερμικός ανοίγει και τα σώματα ζεσταίνονται
3. Ελέγξτε τη σωστή λειτουργία του by-pass: Κλείστε όλες τις ζώνες εκτός από μία και βεβαιωθείτε ότι ο λέβητας λειτουργεί ομαλά
4. Δοκιμάστε την αυτόματη εκκίνηση/στάση: Με όλους τους θερμοστάτες χαμηλά, ο λέβητας πρέπει να σταματά. Με τουλάχιστον έναν ψηλά, πρέπει να ξεκινά
5. Ρυθμίστε τις βαλβίδες εξισορρόπησης αν υπάρχουν, ώστε η κατανομή νερού να είναι ομοιόμορφη

Νομοθεσία και κανονισμοί

Η ελληνική νομοθεσία (Ν.4122/2013 όπως τροποποιήθηκε) καθορίζει τα εξής:

• Δικαίωμα αυτονόμησης: Κάθε ιδιοκτήτης μπορεί να ζητήσει αυτονόμηση χωρίς τη συναίνεση της γενικής συνέλευσης
• Κόστος: Το κόστος αυτονόμησης βαρύνει τον αιτούντα ιδιοκτήτη
• Τεχνική μελέτη: Απαιτείται μελέτη από μηχανολόγο μηχανικό
• Κοινόχρηστα: Ακόμα και μετά την αυτονόμηση, ο ιδιοκτήτης συμμετέχει στα πάγια κοινόχρηστα (συντήρηση λέβητα κ.λπ.)

Σημαντικό: Η αυτονόμηση με πλήρη αποσύνδεση (εγκατάσταση ατομικού λέβητα) διαφέρει από την αυτονόμηση μέσω πίνακα ελέγχου. Η δεύτερη δεν απαιτεί αλλαγή στο δίκτυο σωληνώσεων και είναι η πιο πρακτική λύση.

Συνήθη λάθη που πρέπει να αποφύγετε

• Να παραλείψετε τη βαλβίδα by-pass: Χωρίς αυτήν, ο κυκλοφορητής και ο λέβητας καταπονούνται υπερβολικά όταν λειτουργούν λίγες ζώνες
• Λάθος τύπος κινητήρα (NO αντί NC): Αν χρησιμοποιήσετε Normally Open κινητήρα, η βαλβίδα θα είναι ανοιχτή όταν ο θερμοστάτης δεν ζητά θέρμανση, σπαταλώντας ενέργεια
• Ανεπαρκής διατομή καλωδίων: Τα καλώδια θερμοστατών πρέπει να είναι τουλάχιστον 2x0,75mm για αποστάσεις μέχρι 50 μέτρα
• Μη ρύθμιση του λέβητα: Μετά την εγκατάσταση πίνακα αυτονομίας, η θερμοκρασία νερού του λέβητα πρέπει να ρυθμιστεί σε σταθερή τιμή, με τον πίνακα να ελέγχει την εκκίνηση/στάση
• Εφαρμογή σε μονοσωλήνιο σύστημα χωρίς τροποποίηση: Σε μονοσωλήνια δίκτυα, το κλείσιμο μιας ζώνης μπορεί να αφήσει χωρίς θέρμανση τα επόμενα διαμερίσματα στη σειρά

Προτεινόμενα Προϊόντα

Λέβητας αερίου WOLF CGB-2K 24

ALPHA 1L 25-60 (180mm) - Κυκλοφορητής Θέρμανσης

Wolf BM-2 Μονάδα Χειρισμού Λέβητα - Θερμοστάτης